Grzyb Gąsienicowy – Specyfik Starodawnej Medycyny

Wiele współczesnych leków jest czystą formą substancji poprzednio stosowanych w medycynie ludowej. Przykładem może być aspiryna, obecnie chemicznie czysta, podczas gdy poprzednio uzyskiwano ją w postaci wyciągu z kory wierzby. Digitalis uzyskiwana była z naparstnicy, podczas gdy źródłem efedryny był pustynny krzew. Tylko kilka gatunków grzybów stosowano w medycynie tradycyjnej. Naukowcy nadal poszukują jednak nowych źródeł leków, odwiedzając coraz to nowe kraje i studiując tajniki medycyny starodawnej.

Grzyby pasożytujące na larwach stosowane były w medycynie chińskiej przez setki lat. Ich działanie było stosunkowo mało znane, aż do czasu sukcesu chińskich atletek uczestniczących w zawodach w Beijing, w 1993 roku. Trzy chińskie biegaczki ustanowiły wtedy rekordy światowe na trzech dystansach 10 000, 15 000 i 30 000 m. Ich trener wiązał sukces z intensywnym treningiem oraz z działaniem rozluźniającego, antystresowego toniku przygotowanego z grzybów gąsienicowych.

Dawniej chińczycy sądzili, że grzyby gąsienicowe to robaki. Dopiero po latach okazało się, że są to struktury (tzw. podkładki) grzyba Cordyceps sinensis, wytwarzające zarodniki. Wyrastają one na martwych gąsienicach motyla Hepialus fabricius. Kiełkujące z zarodników strzępki grzybni wrastają do wnętrza ciała gąsienicy, wypełniając je. Po śmierci gąsienicy, grzybnia wytwarza maczugowatą podkładkę z zarodnikami; roznoszone są one przez wiatr, a następnie zakażają kolejne pokolenie gąsienic. Niezainfekowane gąsienice przekształcają się w stosunkowo duże motyle.

Motyl ten występuje w południowych i centralnych prowincjach Guizhou, Hubei, Gansu, Qinghai, Shanxi, Sichuan, Sizang, Yunnan, i Zhejiang. Zainfekowane gąsienice są często spotykane w luźnej glebie pod drzewami, w górach powyżej 4 000 m n.p.m. lub w zimnych glebach trawiastych bagien. Pełny cykl życiowy motyla trwa dwa lata. Większość innych motyli posiada znacznie krótszy cykl. Hepialus fabricius i inne gatunki z rodzaju Hepialus żyją w pionowych tunelach ziemnych, z kórych wydostają się nocą aby pożywić się korzeniami lub nadziemnymi częściami roślin. Niektóre gatunki są groźnymi szkodnikami upraw. Historia stosowania grzybów pasożytujących na gąsienicach liczy około tysiąca lat. Grzyby te albo mielono na proszek lub mieszano je z innymi środkami wzmacniającymi.

Obecnie najczęstszym sposobem otrzymywania substancji z grzyba gąsienicowego jest wypełnianie nim wnętrza kaczki, którą następnie gotuje się. Pacjenci wypijają wywar. Nie brzmi to może najlepiej, ale Vivian donosi, że bulion ten ma przyjemny aromat i nieco słodkawy smak. Grzyby gąsienicowe mają cały szereg zastosowań w medycynie tradycyjnej. Mają działanie nieco podobne do cenionych toników wzmacniających. Specyfiki te można kupić w chińskich aptekach. Ich cena waha się od 27 do 53 $ w zależności od jakości. Najwyższe ceny osiągają same owocniki grzyba. Mogą one również stanowić znakomity upominek. Duże pudełko tego specyfiku kosztuje około 400 $. Niektórzy wierzą, że specyfik uzyskany z grzyba gąsienicowego jest skuteczny w leczeniu gruźlicy, kaszlu, anemii oraz bólu krzyża i kolan. Najczęściej używany jest dziś jako tonik wzmacniający, szczególnie cenny w okresie rekonwalescencji. Niektórzy uważają, że gatunek ten ma również działanie antystresowe. Jeżeli badania naukowe potwierdzą występowanie substancji o takim działaniu, a następnie zidentyfikują je, grzyb może stać się cenny w medycynie nowoczesnej. Jak dotąd udało się zidentyfikować kilka związków przydatnych w walce z kilkoma typami raka. Poza rolą leczniczą, grzyb ten może mieć znaczenie w kontroli biologicznej motyla, który przyczynia się do znacznych strat w uprawach.

Literatura Uzupełniająca:


• Pegler, D. N., Y. J. Yao and Y. Li. 1994. The Chinese 'caterpillar fungus'. Mycologist 8(1): 3-5.
• Steinkraus, D. C. and J. B. Whitfield. 1994. Chinese caterpillar fungus and world record runners. American Entomologist 40(winter): 235-238.
• Yanz-Darong, Li-Chaoda, Shu-Chang and Yang-Yuexiong. 1990. Studies on the Chinese species of the genera Hepialus and the geographical distribution. Acta Entomologica Sinica 39(4): 413-422.
• Ying, J., Mao, X., MA, Q, Zong, Y. and H. Wen. 1987. Icons of medical fungi from China. Science Press, Beijing. ISBN 7-03-000195-8/R*8

POWRÓT DO KATALOGU
Ostatnia zmiana: 19 Lipca, 1998. Wersję angielską przygotował Dr. Robert Fogel (rfogel@umich.edu). Tłumaczenie na język polski: Karol Cios z pomocą Dr. Katarzyny Turnau (ubturnau@cyf-kr.edu.pl)..